ทำไมทางด่วน 3 สาย คือทางด่วนเฉลิมมหานคร ศรีรัช และอุดรรัถยา ถึงขึ้นฟรีทุกวันหยุดราชการ ในขณะที่สายอื่นยังเก็บเงินตามปกติ เรื่องนี้มีที่มาจากการต่ออายุสัมปทานทางด่วนเพื่อยุติข้อพิพาทระหว่างรัฐกับเอกชน
ภาพนี้เป็นแผนที่วันหยุดวันแม่แห่งชาติ 12 สิงหาคม 2567 สายสีเขียวคือสายที่ขึ้นฟรี ได้แก่ทางด่วนเฉลิมมหานคร ศรีรัช และอุดรรัถยา ส่วนสายอื่น เช่น ฉลองรัช บูรพาวิถี กาญจนาภิเษก ประจิมรัถยา ยังเก็บเงินตามปกติ
ที่มาของทางด่วนฟรีวันหยุด
เดิมสัมปทานทางด่วนขั้นที่ 2 (ศรีรัช) ที่บริษัททางด่วนและรถไฟฟ้ากรุงเทพ (BEM) ทำไว้กับการทางพิเศษแห่งประเทศไทย (กทพ.) จะหมดในปี 2563 ส่วนสัมปทานทางด่วนอุดรรัถยาจะหมดในปี 2569
แต่ตั้งแต่ราวปี 2550 เป็นต้นมา เอกชนฟ้องเรียกค่าเสียหายจาก กทพ. หลายประเด็น เช่น การไม่ให้ขึ้นค่าผ่านทางตามที่ระบุในสัญญาสัมปทาน และการสร้างส่วนต่อขยายโทลล์เวย์มาแข่ง ทำให้ทางด่วนอุดรรัถยาขาดทุน รวมทั้งหมด 17 คดี ค่าเสียหายรวมหลายแสนล้านบาท
บางคดีตัดสินแล้วและ กทพ. เป็นฝ่ายแพ้ ฝ่ายรัฐกลัวจะแพ้อีก จึงเจรจานอกศาล ให้เอกชนยุติคดีทั้งหมด แลกกับการต่ออายุสัมปทานอีก 15 ปีกว่า ไปจนถึงปี 2578 และให้ “งดเก็บค่าผ่านทางในวันหยุด” ตามสัญญาใหม่ ทางด่วน 3 สายนี้จึงขึ้นฟรีทุกวันหยุดราชการไปจนถึงปี 2578
คุ้มหรือไม่กับการต่อสัมปทาน 15 ปี แลกกับค่าผ่านทางฟรีปีละสิบกว่าวัน ก็ฝากให้ทุกคนลองคิดกันดู
วิธีนี้ถูกนำมาใช้กับโครงการอื่นอีก
- โครงการทางด่วนซ้อนชั้นบน (Double Deck) ทางด่วนศรีรัช ช่วงงามวงศ์วาน-พระราม 9 ให้เอกชนรายเดิมสร้าง แลกกับต่อสัมปทานออกไปอีกราว 22 ปี
- การต่ออายุสัมปทานดอนเมืองโทลล์เวย์ แลกกับการไม่ขึ้นค่าผ่านทางที่ต้องปรับในช่วงปลายปี 2567 (ตอนนั้นยังไม่ชัดว่าจะต่อกี่ปี)
อัปเดต: ต่อมาดอนเมืองโทลล์เวย์ก็ปรับขึ้นราคาตามรอบเมื่อ 22 ธันวาคม 2567 อ่านได้ที่ ดอนเมืองโทลล์เวย์ขึ้นราคา 22 ธ.ค. 67 ส่วนการต่อสัมปทานแลก Double Deck อ่านต่อที่ ต่อสัมปทานทางด่วนถึงปี 2601 แลก Double Deck
ที่มา: Thai PBS และสำนักข่าวอิศรา (ข้อมูล ณ สิงหาคม 2567)