รถไฟฟ้าแต่ละสายในกรุงเทพฯ และปริมณฑล มีสัญญาสัมปทานร่วมทุนกับเอกชนยาวไปถึงปีไหนกันบ้าง? ต่อจาก สัมปทานทางด่วนแต่ละสาย ที่เราสรุปไว้เมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 2567 คราวนี้มาดูฝั่งรถไฟฟ้ากันต่อครับ
สัญญาร่วมลงทุนรัฐ-เอกชน 2 รูปแบบ
ก่อนอื่นขออธิบายคำว่าสัมปทานที่จะคุยกันก่อน รูปแบบสัญญาร่วมลงทุนระหว่างรัฐและเอกชนของบ้านเราแบ่งเป็นกลุ่มใหญ่ได้ 2 รูปแบบ ในบทความนี้ขอเรียกว่า “สัมปทาน” และ “จ้างเดินรถ”
สัมปทาน หมายถึงการร่วมทุนแบบ PPP Net Cost อธิบายง่ายๆ คือเอกชนรับหน้าที่บริหารโครงการเอง ค่าโดยสารที่เก็บได้เป็นส่วนหนึ่งของการดำเนินงาน จะขาดทุนหรือกำไร คนใช้เยอะหรือน้อย เอกชนรับความเสี่ยงเอง ค่าโดยสารถูกกำหนดไว้ตายตัวในสัญญาตั้งแต่แรกว่าขึ้นราคาได้เท่าไหร่ทุกกี่ปี รัฐไม่สามารถไปแทรกแซงการกำหนดราคาได้ (ไม่งั้นโดนฟ้องอ่วมแน่ๆ)
จ้างเดินรถ หมายถึงการร่วมทุนแบบ PPP Gross Cost คือเอกชนร่วมลงทุนในการเดินรถ ซ่อมบำรุง และให้บริการผู้โดยสาร แต่ค่าโดยสารที่เก็บได้ต้องส่งให้หน่วยงานรัฐเจ้าของโครงการทั้งหมด แล้วรับผลตอบแทนเป็นค่าจ้างตามสัญญาว่าวิ่งรถเท่านี้เที่ยวจะได้เงินเท่านี้บาท รูปแบบนี้หน่วยงานเจ้าของโครงการกำหนดราคาค่าโดยสารเองได้ตามนโยบายรัฐบาล โดยรัฐรับภาระขาดทุนหรือกำไรเอง
อ่านเพิ่มเติม: ซื้อคืนสัมปทานรถไฟฟ้าคืออะไร Net Cost กับ Gross Cost ต่างกันยังไง
ปีที่สิ้นสุดสัญญาของรถไฟฟ้าแต่ละสาย
- รถไฟฟ้าสายสีเขียว (BTS) ส่วนแรก หมอชิต-อ่อนนุช และสนามกีฬาแห่งชาติ-บางหว้า บริษัท ระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพ จำกัด (BTSC) สัมปทานถึงปี 2572 และมีสัญญาจ้างเดินรถต่อถึงปี 2585
- รถไฟฟ้าสายสีเขียว (BTS) ส่วนต่อขยายทั้งหมด BTSC สัญญาจ้างเดินรถถึงปี 2585
- รถไฟฟ้าสายสีน้ำเงิน บริษัท ทางด่วนและรถไฟฟ้ากรุงเทพ จำกัด (BEM) สัมปทานถึงปี 2592
- รถไฟฟ้าสายสีม่วง BEM สัญญาจ้างเดินรถถึงปี 2585
- รถไฟฟ้าแอร์พอร์ตเรลลิงก์ บริษัท เอเชีย เอรา วัน จำกัด (AERA1) สัมปทานถึงปี 2612 (อาจขยายเพิ่มหากมีการปรับแก้สัญญา)
- รถไฟฟ้าสายสีทอง BTSC สัญญาจ้างเดินรถถึงปี 2593
- รถไฟฟ้าสายสีแดง บริษัท รถไฟฟ้า ร.ฟ.ท. จำกัด (SRTET) สัญญาจ้างเดินรถแบบปีต่อปี คือทำสัญญากันทุกปีว่าจะให้วิ่งรถถึงปีถัดไป (ช่วงแรกตกลงไว้ 3 ปีถึงเดือนกันยายน 2567 โดยทำสัญญาปีต่อปีในช่วงนั้น)
- รถไฟฟ้าสายสีเหลือง บริษัท อีสเทิร์น บางกอกโมโนเรล จำกัด (EBM) สัมปทานถึงปี 2596
- รถไฟฟ้าสายสีชมพู บริษัท นอร์ทเทิร์น บางกอกโมโนเรล จำกัด (NBM) สัมปทานถึงปี 2596
คำถามจากคอมเมนต์ (พฤษภาคม 2567)
- สายสีม่วงส่วนใต้ เตาปูน-ราษฎร์บูรณะ จะจ้าง BEM เดินรถต่อเลยไหม ตอนนั้นยังไม่มีข้อมูลอย่างเป็นทางการจาก รฟม. คิดว่าคงรอให้งานก่อสร้างใกล้เสร็จก่อน
- สายสีเหลืองกับสีชมพู รฟม. ลงทุนอะไรบ้าง รัฐจ่ายเงินอุดหนุนให้ส่วนหนึ่ง แบ่งจ่าย 10 งวด สายสีชมพู 19,975 ล้านบาท สายสีเหลือง 22,239 ล้านบาท ตอนประมูลเป็นการแข่งกันว่าเอกชนเจ้าไหนขอรับเงินอุดหนุนจากรัฐน้อยกว่ากัน
- สายสีน้ำเงินส่วนต่อขยาย 4 สถานีจากหลักสอง จะสร้างเมื่อไหร่ ในแผนแม่บทการพัฒนาระบบขนส่งมวลชน M-MAP2 ดูเหมือนจะถูกผลักไปอยู่กลุ่ม B คงไม่ได้เกิดเร็วๆ นี้
- สายสีส้มฝั่งตะวันออก (รามคำแหง) จะเปิดเมื่อไหร่ ตอนนั้นรอศาลปกครองสูงสุดตัดสิน
- สายสีน้ำตาลไปไหนแล้ว ข่าวปี 2566 รัฐมนตรีตีกลับให้ รฟม. ไปศึกษาใหม่โดยอิงค่าโดยสาร 20 บาทตลอดสาย แล้วก็เงียบไป
- ค่าโดยสารคิดยังไง แต่ละสายคิดไม่เหมือนกัน ส่วนใหญ่คิดตามระยะทาง เริ่มที่ราคาหนึ่งแล้วบวกเพิ่มตามจำนวนสถานีจนถึงราคาสูงสุด นั่งไกลกว่านั้นไม่คิดเพิ่ม แต่ละสายมีขั้นราคาที่บวกเพิ่มไม่เท่ากัน บางสายค่อยๆ บวกทีละไม่กี่บาท บางสายพุ่งถึงราคาสูงสุดเร็ว ถ้าต้องการเช็กราคา ลองโหลดแอป “BKK Rail” แล้วจิ้มสถานีที่ต้องการ (ณ พฤษภาคม 2567 สายสีเขียวส่วนต่อขยายเก็บเหมาจ่าย 15 บาทตลอดระยะทางส่วนต่อขยายทั้ง 2 ส่วน)
อ่านต่อ: ทำไมรถไฟฟ้าลดเหลือ 20 บาทได้แค่บางสาย และ ทางด่วนแต่ละสายเก็บค่าผ่านทางได้วันละกี่บาท
*ข้อมูล ณ พฤษภาคม 2567