รัฐบาลประกาศว่าจะเริ่มนโยบาย “ค่าโดยสารรถไฟฟ้า 20 บาทตลอดสาย” ในเดือนกันยายน 2568 ซึ่งไม่ได้หมายถึง 20 บาทในสายใดสายหนึ่ง แต่หมายถึงการเดินทางตลอดทริป 1 เที่ยว จะเปลี่ยนรถไฟฟ้ากี่สายก็จ่ายไม่เกิน 20 บาท
ตอนที่เขียนโพสต์นี้ (พฤษภาคม 2568) ยังเหลือเวลาอีก 4 เดือนให้รัฐประกาศรายละเอียดว่าผู้ใช้บริการต้องทำอะไรบ้างถึงจะได้ราคานี้ (ภายหลังรัฐให้ลงทะเบียนผ่านแอปทางรัฐ อ่านต่อได้ที่ รถไฟฟ้า 20 บาทตลอดสาย ทำไมต้องลงทะเบียน)
แต่ที่อยากชวนดูคือค่าโดยสารของรถไฟฟ้าสายสีส้ม ช่วงตะวันออก ตั้งแต่สถานีศูนย์วัฒนธรรมฯ ถึงสถานีแยกร่มเกล้าในย่านมีนบุรี ที่มีแผนเปิดบริการช่วงต้นปี 2571 ว่าถ้าวันที่สายสีส้มเปิด นโยบาย 20 บาทตลอดสายไม่เกิดขึ้นหรือล่มไปแล้ว เราจะต้องจ่ายเท่าไหร่
ค่าโดยสารตามเอกสารประมูลของ รฟม. 17-62 บาท
ต้องย้อนไปที่อัตราค่าโดยสารที่ รฟม. กำหนดไว้ในเอกสารประกวดราคา ซึ่งเชิญชวนเอกชนมาร่วมประมูลสัมปทานสายนี้ตั้งแต่ปี 2563 โดยระบุว่าค่าโดยสารเริ่มต้นที่ 17 บาท คิดตามระยะทาง 3-4 บาทต่อสถานี และสูงสุด 62 บาทเมื่อเดินทางตั้งแต่ 12 สถานีขึ้นไป
เรื่องนี้เคยเป็นดราม่าใหญ่ในปี 2564 ว่า รฟม. กำหนดค่าโดยสารแพงเกินไป ฝั่ง รฟม. ออกมาชี้แจงว่าเป็นเพียงตัวเลขที่กำหนดไว้ในสัญญา ที่มาจากผลการศึกษาความคุ้มค่าการลงทุน และให้คำมั่นว่าตอนเปิดให้บริการจริงจะเจรจากับเอกชนที่ได้สัมปทานให้ลดราคาลง
BEM ลดให้เหลือ 17-44 บาท แต่แค่ 10 ปีแรก
ผลการประมูลออกมาว่า BEM ชนะ และเซ็นสัญญาเรียบร้อยตั้งแต่กลางปี 2567 ในงานแถลงข่าวของ BEM ที่ผมไปร่วมฟังด้วย (หลังข่าวเซ็นสัญญาวันที่ 17 กรกฎาคม 2567 ราว 6 วัน) BEM ตกลงให้โปรโมชันส่วนลดพิเศษ 10 ปี ลดจาก 17-62 บาท เหลือ 17-44 บาท
- 0 สถานี (แรกเข้า) ตาม TOR 17 บาท / ราคาลด 17 บาท
- 1 สถานี 20 / 17 บาท
- 2 สถานี 23 / 20 บาท
- 3 สถานี 26 / 22 บาท
- 4 สถานี 30 / 25 บาท
- 5 สถานี 34 / 27 บาท
- 6 สถานี 38 / 29 บาท
- 7 สถานี 42 / 32 บาท
- 8 สถานี 46 / 34 บาท
- 9 สถานี 50 / 37 บาท
- 10 สถานี 54 / 39 บาท
- 11 สถานี 58 / 42 บาท
- 12 สถานีขึ้นไป 62 / 44 บาท
ต้องบอกว่านี่คือราคาของปีแรกที่เปิดบริการ (2571) เท่านั้น เพราะตามสัมปทาน เอกชนขอปรับราคาตามเงินเฟ้อได้ทุก 2 ปี และสัมปทานช่วงเดินรถมีระยะเวลา 30 ปี ส่วนลดนี้ให้แค่ 10 ปีแรก อีก 20 ปีที่เหลือราคาจะกลับไปตามอัตราเดิม บวกการปรับตามเงินเฟ้ออีกที
นโยบาย 20 บาท กับ พ.ร.บ. ตั๋วร่วม
ในร่าง พ.ร.บ. การบริหารจัดการระบบตั๋วร่วม จะมีการตั้งกองทุนขึ้นมา 1 กอง เพื่อสนับสนุนเรื่องตั๋วร่วมและค่าโดยสารร่วม ส่วนค่าโดยสารจะเก็บ 20 บาทหรือเท่าไหร่ ตัว พ.ร.บ. ไม่ได้ระบุไว้ ต้องให้คณะกรรมการไปออกกฎหมายลูกอีกที (มีกฎหมายลูกที่ต้องออกตามมาอีกเกือบ 20 ฉบับ)
ร่างกฎหมายกำหนดที่มาของเงินกองทุนไว้ 8 ทาง แต่หลักๆ ก็มาจากงบประมาณของรัฐ ทั้งเงินตั้งต้นตอนจัดตั้งกองทุนและเงินอุดหนุนรายปี มีส่วนเล็กๆ มาจากค่าธรรมเนียมหรือดอกเบี้ย การชดเชยส่วนต่างค่าโดยสารให้เอกชนจะใช้เงินจากกองทุนนี้เป็นหลัก เช่น
- ผู้โดยสารเดินทางสาย A ตามสัมปทานต้องจ่าย 45 บาท แต่รัฐให้เก็บ 20 บาท กองทุนต้องจ่ายคืนให้สาย A 25 บาท
- ผู้โดยสารเดินทางสาย A ต่อสาย B ตามสัมปทานต้องจ่ายแยก 35 บาท และ 40 บาท แต่รัฐให้เก็บรวม 20 บาท ถ้าเงินก้อนนี้แบ่งให้สาย A 8 บาท สาย B 10 บาท (อีก 2 บาทเป็นค่าธรรมเนียมและเงินสมทบกองทุน) สาย A ต้องได้เงินชดเชย 27 บาท และสาย B ต้องได้ 30 บาท
ในทางปฏิบัติจะมีการเจรจาปรับแก้สัมปทานกันอีกที อาจไม่ได้ชดเชยเต็มทุกบาท ขึ้นอยู่กับการต่อรอง แต่ในภาพรวม แต่ละปีกองทุนต้องจ่ายเงินชดเชยเป็นจำนวนมหาศาล
ร่าง พ.ร.บ. ตั๋วร่วมผ่านการปรับแก้โดยกรรมาธิการวิสามัญของสภา ซึ่งมีทั้งตัวแทนฝั่ง ครม. ส.ส. ฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้าน ช่วงกุมภาพันธ์-เมษายน 2568 มีการไล่ดูทีละมาตรา และกำหนดว่าเมื่อมีสูตรค่าโดยสารร่วมแล้ว ให้ใช้กับสัมปทานรถไฟฟ้าสายใหม่ทุกสาย และสายเดิมที่จะเปิดประมูลใหม่ด้วย
ณ เดือนพฤษภาคม 2568 ร่างกฎหมายยังรอการพิจารณาของสภาผู้แทนราษฎร ตามขั้นตอนการออกกฎหมายยังไงก็ไม่ทันเดือนกันยายน 2568 การบังคับใช้ตั๋วร่วมและการตั้งกองทุนชดเชยค่าโดยสารคงต้องรอไปถึงปี 2569
ทำไมสายสีส้มตะวันออกสร้างเสร็จแล้วยังไม่เปิด
ในคอมเมนต์ใต้โพสต์ Facebook มีคนถามเรื่องนี้ คำตอบคือที่เสร็จแล้วเป็นแค่งานโยธา ส่วนสัญญาติดตั้งระบบเดินรถและซื้อขบวนรถเพิ่งเซ็นกลางปี 2567 ใช้เวลาจัดหา ติดตั้ง และทดสอบระบบราว 3 ปีครึ่ง ถ้าเปิดในตอนนั้นก็ได้แค่ขึ้นไปเดินชมสถานีแล้วเดินลงมา
ถ้าปี 2571 ที่สายสีส้มเริ่มเปิดบริการ นโยบาย 20 บาทหรือกองทุนตั๋วร่วมไปไม่รอดเสียก่อน เราก็ต้องจ่ายค่าโดยสารสายสีส้มตามตารางในภาพ ถือว่าอ่วมประมาณหนึ่ง แต่อย่างน้อยก็ต้องขอบคุณ BEM ที่ยอมลดราคาให้ 10 ปี ไม่ได้เก็บตามราคาตั้งต้นที่ รฟม. กำหนดไว้ ติดตามความคืบหน้าการก่อสร้างได้ที่ ความคืบหน้ารถไฟฟ้า MRT สายสีส้ม