“ตั๋วร่วม EMV” ที่ใช้ขึ้นรถไฟฟ้าแล้วได้ส่วนลดค่าแรกเข้าเวลาเดินทางข้ามสาย คือบัตรอะไร และหาได้จากที่ไหนบ้าง LivingPop ขออธิบายให้ฟังครับ (ข้อมูล ณ วันที่ 29 มิถุนายน 2566)
อย่างที่เราย้ำอยู่บ่อยๆ ว่าทิศทางการพัฒนา “ตั๋วร่วม” ในปัจจุบัน ได้ทิ้งตั๋วร่วมรุ่นเก่าที่เข็นกันมาหลายปีอย่าง “บัตรแมงมุม” ไปนานแล้ว แล้วหันไปทำแพลตฟอร์มกลางที่ใช้บัตรได้หลากหลายไม่จำกัดค่ายแทน ซึ่งก็คือตั๋วร่วมแบบ EMV (ชื่อเต็มคือ EMV Contactless)
แพลตฟอร์มตั๋วร่วมแบบ EMV เปิดให้เราใช้บัตรเครดิตหรือบัตรเดบิตที่ออกโดยธนาคารหรือบริษัทต่างๆ แตะจ่ายค่าเดินทางได้เลย โดยมีธนาคารกรุงไทยเป็นคนกลางคอยแบ่งเงินส่งให้ผู้ให้บริการแต่ละเจ้าตามการใช้งานจริง
การมีคนกลางช่วยจัดการการชำระเงิน ทำให้ภาครัฐกำหนดนโยบายการเดินทางข้ามสายได้ เช่น เดินทางข้ามสายข้ามระบบแล้วคิดค่าแรกเข้าครั้งเดียว หรือให้ส่วนลดต่างๆ แม้เราจะแตะบัตรออกจากระบบหนึ่งแล้วไปแตะเข้าอีกระบบหนึ่ง คนกลางก็รู้ว่าเราเดินทางต่อเนื่องกัน ขอแค่ใช้บัตรใบเดียวกัน
ทีนี้มาดูกันว่าระบบตั๋วร่วม EMV ที่ทยอยเปิดใช้งานอยู่ รองรับบัตรแบบไหนบ้าง ตอนนี้ยังไม่ได้รองรับบัตร EMV ทุกรูปแบบเหมือนต่างประเทศนะครับ
1. บัตรเครดิต
เข้าใจง่ายที่สุด บัตรเครดิต Visa หรือ Mastercard ไม่ว่าจะออกโดยธนาคารไหน ประเทศไหนในโลก ก็แตะเข้าออกระบบได้เลย
ข้อดีคือเป็นการ “ใช้ก่อน จ่ายทีหลัง” ไม่ต้องมีเงินสำรองไว้ในบัตรหรือในบัญชี แต่การสมัครบัตรเครดิตมีเงื่อนไขยุบยิบพอสมควร เช่น อายุ และรายได้ขั้นต่ำ
กรณีพิเศษคือรถไฟฟ้าสายสีแดง ที่รับบัตร JCB และ UnionPay ด้วย เกินหน้าเกินตาสายอื่นไปเยอะ
2. บัตรเดบิต
เวลาเปิดบัญชีธนาคาร เจ้าหน้าที่มักแนะนำให้ทำบัตร ATM ซึ่งปัจจุบันพัฒนาเป็น “บัตรเดบิต” กันเกือบหมดแล้ว บัตรเหล่านี้อยู่บนมาตรฐาน EMV เช่นกัน สังเกตได้จากสัญลักษณ์ Visa, Mastercard หรืออื่นๆ บนบัตร เหมือนบัตรเครดิต
แต่การใช้บัตรเดบิตเป็นตั๋วร่วม EMV มีข้อจำกัดสำคัญข้อหนึ่ง คือรองรับเฉพาะบัตรที่ออกโดย 2 ธนาคารนี้เท่านั้น
- ธนาคารกรุงไทย
- ธนาคารยูโอบี (UOB)
บัตรเดบิตของธนาคารอื่นยังใช้ไม่ได้ ยกเว้นรถไฟฟ้าสายสีแดงที่รับบัตรเดบิตทุกธนาคาร
สาเหตุที่รับได้ไม่กี่ธนาคาร เท่าที่เราค้นมา การตัดเงินจากบัตรเดบิตไม่ได้วิ่งผ่านมาตรฐาน Visa หรือ Mastercard โดยตรง แต่ไปใช้ระบบ PromptCard แทน แต่ละธนาคารจึงต้องคุยเชื่อมระบบกับกรุงไทยทีละราย รวมถึงตกลงเรื่องค่าธรรมเนียมและค่าระบบกันเอง จึงค่อยๆ ทยอยเพิ่ม จากตอนแรกที่มีแค่กรุงไทย ก็เริ่มมี UOB เข้ามา
ข้อดีของบัตรเดบิตคือสมัครง่ายกว่าบัตรเครดิตมาก แค่มีบัญชีธนาคารและมีเงินก็ใช้ได้เลย เมื่อแตะจ่ายค่าโดยสาร หลังเที่ยงคืนระบบจะสรุปยอดและตัดเงินออกจากบัญชีทันที ใช้ได้เท่าที่มี ไม่เอาเงินในอนาคตมาใช้
3. บัตรพรีเพด บัตรทราเวลการ์ด หรือบัตร e-wallet
บัตรแบบนี้ยังไม่ค่อยแพร่หลายในเมืองไทย เป็นบัตรเติมเงินประเภทหนึ่งที่อยู่บนมาตรฐาน EMV ใช้งานคล้ายบัตรเดบิต คือมีบัญชีดิจิทัลผูกกับบัตร เติมเงินผ่านช่องทางต่างๆ เช่น แอปของบัตรนั้น แล้วแตะจ่ายค่าโดยสารได้ตามจำนวนเงินที่มีในบัตร
ข้อดีคือแยกกระเป๋าเงินของบัตรออกจากบัญชีธนาคาร ไม่ต้องใส่เงินไว้เยอะ ถ้าบัตรหายก็ไม่ต้องกังวลว่าจะโดนรูดจนเงินหมดบัญชี
บัตรพรีเพดในเมืองไทย หลายธนาคารออกมาในรูปบัตร Travel Card สำหรับเที่ยวต่างประเทศ ใส่เงินได้หลายสกุล แปลงเรตได้ถูกกว่ารูดบัตรเครดิต และถ้าเติมเงินบาทไว้ ก็ใช้แทนบัตรเครดิตในประเทศได้เหมือนกัน บัตรที่เป็นที่รู้จัก เช่น
- Play Card บัตรที่มาคู่กับบริการ “เป๋าตังเปย์” ในแอปเป๋าตัง
- SCB Planet บัตรเติมเงินสำหรับท่องเที่ยวของ SCB
- YouTrip บัตรเติมเงินสำหรับท่องเที่ยวของ KBank ร่วมกับ YouTrip
- KTB Travel บัตรเติมเงินสำหรับท่องเที่ยวของกรุงไทย
นอกจากธนาคาร ยังมีบริษัทอื่นออกบัตรแบบนี้ให้ซื้อใช้งานด้วย เช่น
- Thailand Post Prepaid Card บัตรพรีเพด Mastercard ของไปรษณีย์ไทย ใช้คู่กับแอป Wallet@POST
- SuperRich Cash Card บัตรพรีเพด Mastercard ของบริษัทแลกเงิน SuperRich สีส้ม
บัตรแต่ละใบมีค่าธรรมเนียมแรกเข้าหรือรายปีต่างกัน ดูให้ดีก่อนสมัครนะครับ
บัตรแบบไหนที่ไม่ใช่ EMV
บัตรเติมเงินเฉพาะของแต่ละระบบ เช่น บัตร HOP ของรถเมล์ Thai Smile Bus และเรือ Thai Smile Boat, บัตร MRT Plus, บัตร Rabbit และบัตร ARL SmartPass ไม่ได้อยู่บนแพลตฟอร์ม EMV ใช้ข้ามไประบบอื่นไม่ได้ และถ้าไม่ได้ใช้บัตร EMV ก็ต้องจ่ายค่าโดยสารเต็มแยกทีละสาย ยกเว้นสายสีม่วงกับสายสีน้ำเงินที่เชื่อมเป็นระบบเดียวกันอยู่แล้ว
อีกเรื่องที่ควรรู้ ณ ตอนนั้นบัตร EMV คิดได้แค่ราคาผู้ใหญ่ ถ้าใช้สิทธิ์ราคาลดหย่อน ยังต้องใช้บัตรโดยสารของแต่ละสายแยกกันอยู่
ระบบขนส่งไหนใช้ EMV ได้แล้วบ้าง
ณ เดือนมิถุนายน 2566 มีรถไฟฟ้า 5 สายที่ใช้บัตร EMV ได้
- รถไฟฟ้าสายสีน้ำเงิน
- รถไฟฟ้าสายสีม่วง
- รถไฟฟ้าสายสีแดง
- รถไฟฟ้าสายสีเหลือง
- รถไฟฟ้าสายสีชมพู (ใกล้เปิดให้บริการในตอนนั้น)
นอกจากรถไฟฟ้า รถเมล์ ขสมก. ก็แตะบัตร EMV จ่ายค่าโดยสารได้เช่นกัน (ทำได้ก่อนรถไฟฟ้าอีกด้วย) รวมถึงทางด่วนทุกสายของการทางพิเศษแห่งประเทศไทย และทางยกระดับดอนเมืองโทลล์เวย์ ก็แตะบัตร EMV จ่ายที่หน้าด่านเก็บเงินได้เลย
เมื่อไหร่รถไฟฟ้า BTS จะรับบัตร EMV
เป็นคำถามที่เราก็อยากได้คำตอบเหมือนกัน (ถามไปหลายครั้งแล้ว) เราวิเคราะห์ว่า BTS ต้องการรักษาฐานลูกค้าบัตร Rabbit ของตัวเอง ซึ่งมีผู้ใช้มากกว่า 14 ล้านใบ และมีเงินที่เติมเก็บไว้ในบัตรน่าจะหลายสิบล้านบาท ถ้าเปิดให้ใช้บัตร EMV อย่างบัตรเครดิตที่ไม่ต้องเติมเงินทิ้งไว้ คนที่ใช้ Rabbit ก็อาจย้ายไปใช้บัตรอื่นแทน
อีกเหตุผลคือสัญญาสัมปทานของ BTS ไม่ได้บังคับให้ต้องรองรับบัตรตั๋วร่วม ต่างจากสายสีเหลืองและสายสีชมพู ที่ถึงจะบริหารโดยบริษัทในกลุ่ม BTS (สายสีเหลืองคือบริษัท อีสเทิร์น บางกอก โมโนเรล) แต่สัญญาสัมปทานบังคับไว้ว่าต้องรองรับตั๋วร่วม จึงใช้ EMV ได้
คงต้องรอกันต่อไป อย่างแย่ที่สุดก็รอจนหมดสัมปทานปี 2572
ระหว่างนี้ บัตรที่ผมใช้เป็นตัวจบคือ “บัตร AEON Rabbit Platinum” บัตรเครดิต Mastercard ที่มีชิป Rabbit ในตัว ใช้บัตรใบเดียวขึ้นรถไฟฟ้าได้ทุกสาย ยกเว้นแอร์พอร์ตเรลลิงก์ (ไม่ได้เป็นสปอนเซอร์นะครับ) ข้อจำกัดคือบัตรนี้แยกกระเป๋า Rabbit กับวงเงินบัตรเครดิตออกจากกัน เวลาขึ้น BTS ก็เหมือนใช้บัตร Rabbit ธรรมดา ต้องมีเงินอยู่ในกระเป๋า Rabbit แต่มีฟีเจอร์เติมเงินอัตโนมัติ ถ้าเงินไม่พอ ระบบจะตัดวงเงินบัตรเครดิตมาเติมให้ทีละ 300 บาท (วันละครั้ง) เหมือนมีบัตร Rabbit ที่เงินไม่มีวันหมด
แก้ไขเพิ่มเติม 29 พฤศจิกายน 2566
ฝ่ายกฎหมายของ BTS ไม่สบายใจที่เราเรียกรวมๆ ว่า “BTS ยังใช้ระบบ EMV ไม่ได้” ในคอนเทนต์นี้ซึ่งเขียนไว้ตั้งแต่เดือนมิถุนายน เราจึงขยายความว่า ณ วันที่ 29 พฤศจิกายน 2566 รถไฟฟ้าที่ยังใช้บัตร EMV ซึ่งเป็นระบบตั๋วร่วมตามทิศทางที่รัฐจะพัฒนาต่อไม่ได้ มี 4 สาย ได้แก่
- รถไฟฟ้าสายสีเขียว (สายสุขุมวิท)
- รถไฟฟ้าสายสีเขียว (สายสีลม)
- รถไฟฟ้าสายสีทอง
- รถไฟฟ้าแอร์พอร์ตเรลลิงก์
และขอส่งข้อความถึงผู้ให้บริการรถไฟฟ้าทุกสายว่า เราในฐานะคนทั่วไปที่อาศัยและเดินทางในกรุงเทพฯ เป็นผู้ใช้งานที่สนใจระบบขนส่งมวลชนและโครงสร้างพื้นฐาน และต้องการสื่อสารการพัฒนาโครงการที่จะทำให้ชีวิตคนเมืองดีขึ้น เรื่องไหนดีเราก็ชื่นชมและขยายต่อให้คนรู้ในวงกว้างในสไตล์ของเรา ส่วนข้อติที่เป็นเสียงสะท้อนจากสังคม เราก็เป็นสื่อกลางส่งเสียงเพื่อให้เกิดการแก้ไขเช่นกัน ไม่อยากให้มองว่าสื่อหรือบล็อกเกอร์ต้องพูดถึงแต่สิ่งดีๆ เพียงอย่างเดียวครับ
อัปเดต: ข้อมูลในบทความนี้เป็นข้อมูล ณ ปี 2566 ความคืบหน้าล่าสุดของตั๋วร่วม EMV อ่านต่อได้ที่ สรุปตั๋วร่วม EMV ค่าโดยสาร 17-45 บาท จากที่ประชุม กมธ.คมนาคม และ BTS เตรียมรับ EMV และ Rabbit EMV