ถ้าขับรถออกจากเมืองไปทางบางนา แถว BTS พระโขนง จะมีแยกหนึ่งที่ถนนใหญ่ 2 สายของกรุงเทพฯ วิ่งมาเจอกัน สายหนึ่งชื่อ “สุขุมวิท” อีกสายชื่อ “พระรามที่ 4” ต่างคนต่างเริ่มต้นกันคนละยุค ห่างกันเกือบ 80 ปี แต่วิ่งมาสิ้นสุดที่แยกเดียวกัน วันนี้เลยขอเล่าประวัติถนน 2 สายนี้ กับแยกที่เป็นจุดบรรจบแบบสั้นๆ ครับ
ถนนพระรามที่ 4 (พ.ศ. 2400) ถนนที่เกิดจากคำขอของฝรั่ง
ย้อนไปสมัยรัชกาลที่ 4 กงสุลอังกฤษ อเมริกา ฝรั่งเศส และบรรดานายห้างต่างชาติ เข้าชื่อกันขอรัฐบาลสยามว่า เรือสินค้าที่ต้องแล่นทวนน้ำขึ้นมาถึงกรุงเทพฯ ใช้เวลาหลายวัน ขอไปตั้งห้างค้าขายแถวปากคลองพระโขนงไปจนถึงบางนาแทน และขอให้ขุดคลองลัดจากบางนาเข้ามาถึงคลองผดุงกรุงเกษม
รัชกาลที่ 4 จึงโปรดเกล้าฯ ให้จ้างแรงงานจีนขุดคลองตั้งแต่หน้าป้อมผลาญไพรีราบ (แถวหัวลำโพงในปัจจุบัน) ตัดทุ่งตรงไปถึงคลองพระโขนง แล้วเอาดินที่ขุดขึ้นมาถมเป็นถนนเลียบฝั่งเหนือของคลอง พระราชทานชื่อว่า “คลองถนนตรง” ส่วนถนนก็เรียกกันว่า “ถนนตรง” เพราะเป็นถนนเส้นตรงยาวมากในยุคนั้น สร้างก่อนถนนเจริญกรุงราว 4 ปี ชาวบ้านเรียกอีกชื่อว่าถนนวัวลำพอง ตามชื่อทุ่งที่ถนนตัดผ่าน ซึ่งภายหลังเพี้ยนเป็น “หัวลำโพง” ที่เราคุ้นกันนี่แหละครับ
เรื่องตลกร้ายคือ พอขุดคลองเสร็จ ฝรั่งกลับไม่ยอมย้ายไปอยู่บางนา อ้างว่าไกลเกินไป
ถนนสายนี้ได้ชื่อว่า “ถนนพระรามที่ 4” เมื่อ 16 กุมภาพันธ์ 2462 สมัยรัชกาลที่ 6 เพื่อเทิดพระเกียรติรัชกาลที่ 4 ผู้ให้สร้าง ในอดีตยังเป็นแนวทางรถไฟสายปากน้ำ ที่วางรางขนานไปกับคลองและถนน จนสมัยจอมพลสฤษดิ์ยกเลิกรถไฟ ถมคลองหัวลำโพงช่วงหัวลำโพง-ตลาดคลองเตย แล้วขยายเป็นถนนกว้างอย่างที่เห็นทุกวันนี้ ปัจจุบันถนนพระรามที่ 4 เริ่มจากแยกหมอมี ผ่านหัวลำโพง สามย่าน สวนลุม คลองเตย ยาวราว 9.4 กม. มาสิ้นสุดที่แยกพระโขนง
ถนนสุขุมวิท (พ.ศ. 2479) ถนนที่เริ่มจากโรงเรียนสตรีกับเงินเรี่ยไร
จุดเริ่มต้นของสุขุมวิทช่วงในเมืองมาจากปี 2462 ตอนที่แหม่มโคล ครูใหญ่โรงเรียนกุลสตรีวังหลัง (วัฒนาวิทยาลัยในปัจจุบัน) ย้ายโรงเรียนมาอยู่ริมคลองแสนแสบ ซึ่งสมัยนั้นไม่มีถนนเข้าถึงเลย มีแต่ทางเรือ จึงขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตจากรัชกาลที่ 6 ตัดถนนเพลินจิตต่อจากถนนปทุมวันไปถึงถนนวิทยุ ซึ่งแนวนี้ตรงกับที่เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) คิดจะตัดถนนไปสมุทรปราการอยู่แล้ว แต่ติดที่กรมสุขาภิบาลไม่มีเงิน
ปี 2466 นายเอ.อี.นานา จึงไปเรี่ยไรเงินจากเจ้าของที่ดินในย่าน มาให้ขุดคลองเอาดินถมเป็นถนนต่อจากแยกเพลินจิตไปถึงซอยเข้าโรงเรียน (ซอยสุขุมวิท 19 ปัจจุบัน) ยาว 3,072 เมตร แล้วปี 2470 กรมหลวงลพบุรีราเมศวร์ เสนาบดีกระทรวงมหาดไทย ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตจากรัชกาลที่ 7 ตัดถนนต่อไปจนถึงสมุทรปราการตามดำริเดิม ใช้ชื่อว่า “ถนนกรุงเทพฯ-สมุทรปราการ” เปิดใช้เมื่อ 8 กันยายน 2479 ซึ่งวันที่ 8 กันยายน 2569 ก็ครบ 90 ปีพอดีครับ
ต่อมาพระพิศาลสุขุมวิท (ประสบ สุขุม) อธิบดีกรมทางในตอนนั้น ซึ่งเป็นลูกชายของเจ้าพระยายมราช วางแผนแม่บททางหลวงทั่วประเทศ ให้ถนนสายนี้เป็นสายหลักของภาคตะวันออก สร้างต่อผ่านชลบุรี ระยอง จันทบุรี ไปถึงตราด รัฐบาลจอมพล ป. จึงประกาศตั้งชื่อว่า “ถนนสุขุมวิทย์” เมื่อ 10 ธันวาคม 2493 เพื่อเป็นเกียรติแก่ท่าน (แต่สะกดผิดจากราชทินนาม เลยมาแก้เป็น “สุขุมวิท” ในปี 2503) ทุกวันนี้คือทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3 ยาวราว 488 กม. จากเพลินจิตไปสุดที่ด่านหาดเล็ก จ.ตราด
แยกพระโขนง จุดที่ถนน 2 สายมาบรรจบ
ถนนตรงของรัชกาลที่ 4 ขุดคลองมุ่งหน้ามาทางคลองพระโขนงตั้งแต่แรก ส่วนถนนสุขุมวิทก็ตัดผ่านพระโขนงเพื่อไปสมุทรปราการ ปลายทางของถนนพระรามที่ 4 จึงมาสิ้นสุดที่แยกพระโขนง บรรจบกับถนนสุขุมวิทช่วงระหว่างเอกมัยกับอ่อนนุช ใกล้ BTS พระโขนง
ตัวแยกมีหน้าตาเป็นสามแยกซ้อนกัน 2 ชุด คือสุขุมวิทตัดพระรามที่ 4 ฝั่งหนึ่ง กับสุขุมวิทตัดถนนสุขุมวิท 71 (ปรีดี พนมยงค์) อีกฝั่ง เลยขึ้นชื่อเรื่องไฟแดงนาน ว่ากันว่ารถที่ออกจากพระรามที่ 4 ต้องรอไฟรอบละ 200 กว่าวินาที
พื้นที่แถวนี้เดิมคือ “อำเภอพระโขนง” ของเมืองนครเขื่อนขันธ์ (จังหวัดพระประแดง) มีชื่อมาตั้งแต่ปี 2445 เพิ่งโอนมาขึ้นจังหวัดพระนครเมื่อปี 2470 และย้ายที่ว่าการอำเภอมาตั้งริมถนนสุขุมวิทในปี 2495 สมัยนั้นถือว่าไกลจากเมืองมาก ถึงขนาดมีคนเล่าว่าย้ายมาอยู่แถวพระโขนง “เหมือนย้ายไปดาวอังคาร” ก่อนจะกลายเป็นย่านคอนโดหนาแน่นติดรถไฟฟ้าอย่างทุกวันนี้นั่นเองครับ
ที่มา
- วิกิพีเดีย: ถนนสุขุมวิท
- วิกิพีเดีย: ถนนพระรามที่ 4
- ศิลปวัฒนธรรม: ถนนสุขุมวิท ทางหลวงสู่ภาคตะวันออก ที่จอมพล ป.ใช้หนีรัฐประหาร
- ศิลปวัฒนธรรม: สุขุมวิทในอดีต ห่างไกลความเจริญจนเรียกว่าไป “ดาวอังคาร”
- ศิลปวัฒนธรรม: ถนนแห่งพระรามาธิบดี ถนนพระรามทั้ง 7 สาย อยู่ตรงไหนบ้าง
- LivingPop: “ถนนพระราม” แต่ละสายอยู่ตรงไหนบ้าง แล้วทำไมต้องเป็นพระราม